Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu olan çocuklar, aşağıdaki belirtileri ve durumları akranlarına göre daha sık ve yoğun yaşayabilirler:
• Çalışmasına rağmen derslerde başarısızlık.
• Hareketlilik, sık yaralanma, sık kaza.
• Ödevlerini hep son ana bırakma, programlara uyamama.
• Anne babaya ani ve gereğinden fazla tepki verme, öfke.
• Akran ilişkilerinde zorlanma ve okula uyum problemleri.
• Sınavları zamanında yetiştirememe.
• Bağımlı davranışlara eğilim (internet, oyun, sosyal medya vb.)

DEHB’si Olan Çocuğumla Nasıl İletişim Kurmalıyım?
1. Sabırlı olun: DEHB’li insanların dikkat ve odaklanma becerileri sınırlı olabilir. Bu nedenle,
onlara verdiğiniz talimatları anlamaları biraz daha uzun sürebilir. Sabırlı olun ve talimatları
açıklayıcı bir şekilde verin.
2. Açık iletişim kurun: DEHB’li insanlar, uzun cümleleri anlamakta zorlanabilir. Art arda birkaç
görev verildiğinde bunları uygulamakta zorlanır. Açık ve net bir şekilde konuşun, olabildiğince
öz ve direkt.
3. Konuşmak için doğru zamanı seçin: DEHB’li insanların dikkat dağıtıcı faktörlerle başa
çıkmaları zordur. Dikkatlerini dağıtan faktörler varken size anlamaları zorlaşır. Örneğin onunla
okula yetişmeye çalıştığı esnada konuşmaya çalışırsanız, cevap almama ihtimaliniz yüksektir.
Bunun yerine o akşam yemeğini yerken yanına gidebilirsiniz.
4. Sınırları netleştirin: DEHB’li insanlar sınırları anlamada zorluk yaşayabilirler. Net sınırlar
koymak, onların neyin doğru olduğunu anlamalarına yardımcı olabilir. Örneğin ‘akşam saat
8’de evde olmuş ol’ komutu, ‘akşam çok geç kalma’ demekten daha iyi olacaktır.
5. Pozitif takviye sağlayın: DEHB’li insanların kendilerine güveni az olabilir. Başarılarına yönelik
pozitif geri bildirimler ve takdir edici sözler, kendilerine olan güvenlerini artırır. Ayrıca DEHB’li
insanlar bu şekilde motive edildiklerinde, DEHB’si olmayanlara kıyasla çok daha yüksek
performans artışı gösterir.

DEHB Nasıl Tedavi Edilir?
Günümüzde maalesef DEHB’yi tamamen ‘geçiren’ herhangi bir yöntem yok. Ancak bu tanının
olumsuz etkisini azaltmak için yönetmek mümkün. Bunun içinse farklı yöntemlerin bir arada
kullanılması en iyi sonucu veriyor:
1. İlaçlar: Bazı stimulan ilaçlar, beyindeki dopamin ve norepinefrin seviyelerini artırarak DEHB
semptomlarını azaltır. Örnek olarak metilfenidat (Ritalin) ve deksamfetamin (Adderall)
verilebilir. Ayrıca stimülan ilaçlara cevap vermeyen veya yan etkileri olan kişiler, non-stimulan
ilaç grubundan faydalanabilir. Örnek olarak atomoksetin (Strattera) ve guanfasin (Intuniv)
verilebilir.
2. Davranış terapileri: Bu terapiler, DEHB semptomlarını kontrol etmek ve öğrenme becerilerini
geliştirmek için kullanılır. Örnek olarak bilişsel davranışçı terapi, ebeveyn danışmanlığı ve
okulda destek hizmetleri verilebilir.
3. Diyet: Bazı çalışmalar, omega-3 yağ asitleri ve krill yağı ile magnezyum gibi besin
takviyelerinin DEHB semptomlarını azaltabileceğini öne sürmektedir. Ayrıca, yüksek şeker ve
işlenmiş gıdaları azaltmak gibi diyet değişiklikleri de semptomları azaltır.
4. Egzersiz: Düzenli egzersiz, DEHB semptomlarını azaltmakta oldukça etkilidir. Egzersiz,
beyindeki dopamin ve norepinefrin seviyelerini artırarak DEHB semptomlarını kontrol altına almaya yardımcı olur.

Akademik Performans
DEHB (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu) olan öğrenciler, özellikle dikkat ve konsantrasyon
sorunlarıyla başa çıkmakta zorlanabilirler. Aşağıdaki öneriler, DEHB’li öğrencilerin öğrenme sürecinde
başarılı olmalarına yardımcıdır.
1. Rutin oluşturun: DEHB’li öğrencilerin, öğrenme ve çalışma saatlerinde rutin oluşturmaları ve
her gün aynı saatte çalışmaları, konsantrasyonlarını artırır. Ayrıca DEHB’li çocuklar çoğunlukla
sabahları çok daha iyi odaklanır. Saatler ilerledikçe ise bu kabiliyet yavaş yavaş azalır. Çocuğun
daha zorlandığı derslere sabah erken bir vakitte çalışması, akşam ise bu kadar bilişsel güç
istemeyen görevleri yerine getirmesi; rutin planı hazırlarken akıllıca olabilir.
2. Kısa öğrenme aralıkları planlayın: Kısa öğrenme aralıkları, dikkat eksikliği yaşayan
öğrencilerin dikkatlerini sürdürmelerine yardımcı olur. Öğrencilerin belirli bir süre boyunca
çalıştıktan sonra kısa bir mola vermeleri, yenilenmelerine ve dikkatlerini tekrar toplamalarına
yardımcıdır. Bu molalarda ekran kullanmamak iyi olacaktır. Bunun yerine kısa bir dolaşma, biri
ile sohbet etme yahut bir çay alıp içme gibi aktivideler daha uygundur.
3. Görevleri küçük parçalara ayırın: Büyük görevler, DEHB’li öğrencilerin konsantrasyonlarını
kaybetmelerine neden olur. Görevleri küçük parçalara ayırmak, öğrencilerin görevleri
tamamlamalarına ve başarılı hissetmelerine yardımcı olur.
4. Dikkat dağıtıcıları azaltın: Öğrencilerin çalışma ortamında dikkat dağıtıcı faktörleri azaltmak,
öğrencilerin dikkatlerini odaklamaları için önemlidir. Öğrencilerin özellikle de ders çalışmaları
gereken sürede telefonlarından, televizyondan ve sosyal medyadan uzak durmaları önerilir.
5. Düzenli ve yapılandırılmış bir ortam sağlayın: DEHB’li bir çocuk, düzenli ve yapılandırılmış bir
ortamda daha iyi performans gösterir. Etrafın toplu olması, masanın üzerinde yalnızca gerekli
şeylerin bulunması önemlidir.

Görev Bilinci
DEHB (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu) aslında bir öz düzenleme güçlüğüdür. Yani DEHB’li
bireyler duygularını düzenlemede, dikkatlerini kontrol etmede, günlerini organize etmede ve genel
bir düzeni sürdürmede zorluk yaşar. Bunun bir sonucu olarak da dışarıdan unutkan, umursamaz,
dağınık ve sorumsuz görünebilirler. Ancak organizasyondaki bu eksiklik onların böyle olmayı tercih
etmelerinden değil, tersini yapamamalarından kaynaklıdır. Bu konuda onlara yardımcı olmak için bazı
şeyler yapabilirsiniz:
1. Çocuğunuzun zamanını planlayın, görevlerini ve sorumluluklarını açıklayın ve ona bir
rutin sağlayın.Rutinler, DEHB’nin düzenlenmesi için oldukça yardımcıdır.
İşte örnek bir rutin:
Her sabah 8’de uyanıp kahvaltı etmek, hafta sonu ise kahvaltıdan sonra bir çay içip
önce A ve sonra B dersine çalışmak, ardından çöpleri çıkarmak ve sonrasında serbest
zaman geçirmek.
Böyle bir rutin, kişiyi sürekli ne yapacağına karar vermekten kurtarır. Sabit görevler
(örneğin öğle yemeğinden sonra çöpleri çıkarmak yahut her akşam çiçekleri sulamak)
geri kalan hayatı programlamaya yardımcı birer demirbaş olur. Bu düzen kişiyi
sakinleştirir ve elbette ki üretkenliği oldukça artırır.
2. Görevlere odaklanma yardımcı olacak ortamlar yaratın. Bu ortam, salonda çalışmaya
adanmış bir köşe olabilir. Burada çalışan başka kişilerin olması da işi kolaylaştıracaktır.
Sakin bir müzik, yahut tekrarlayan hareketlerin çalışmaya eşlik etmesi faydalı olabilir.
Bu alanda çeldiricilerin olmaması önemlidir, örneğin telefonlar dışarıda bırakılmalıdır.
Yahut beyaz ışık göz alıcı olduğundan, sari ışık tercih edilebilir.

Daha detaylı bilgi için başvurabileceğiniz bir kitap:
Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Anne Baba- Öğretmen Elkitabı (Dr. Özlem Sürücü)

Uzman Klinik Psikolog Zeynep Peker

Çocuk, ergen, yetişkin psikoterapi

Doç. Dr. Çağatay Uğur Muayenehanesi – Ankara

Günümüzde tablet, telefon ve televizyon, çocukların günlük yaşamının önemli bir parçası haline geldi. Ebeveynler olarak çoğu zaman ekranın sunduğu kolaylık ile gelişim üzerindeki etkileri arasında denge kurmaya çalışıyoruz. Ancak son yıllarda yapılan araştırmalar, özellikle erken yaşta uzun süreli ekran maruziyetinin, çocukların beyin gelişimi, dil becerileri, dikkat süresi ve sosyal ilişkileri üzerinde olumsuz etkiler yaratabileceğini gösteriyor.
Bu yazıda, bilimsel veriler ışığında ekran süresinin çocuk gelişimine etkilerini, yaşa göre ideal süreleri ve ailelerin uygulayabileceği pratik çözümleri ele alacağız.

Erken Yaşta Ekran Kullanımı ve Dil Gelişimi
Beyin gelişiminin en hızlı olduğu 0–3 yaş arası, aynı zamanda dil gelişiminin temellerinin atıldığı dönemdir. Bu süreçte çocuklar, en çok yüz yüze iletişimden ve aktif etkileşimden öğrenir. 16–36 aylık çocuklar üzerinde yapılan bir araştırma, ekran karşısında geçirilen sürenin artmasının dil gelişiminde yavaşlamaya neden olabileceğini ortaya koyuyor.
Ekran, tek yönlü bir iletişim sunduğundan, çocukların kelime hazinesi ve ifade becerileri yüz yüze etkileşim kadar hızlı gelişmez. Bu nedenle, erken çocukluk döneminde ekran yerine göz teması kurabileceğiniz, birlikte oyun oynayabileceğiniz ve konuşarak etkileşim sağlayabileceğiniz ortamlar oluşturmak, dil gelişimi açısından çok daha güçlü bir yatırım olacaktır.

Ekran Süresi ve Dikkat / Davranış Sorunları
Çocukların günde üç saatten fazla ekran karşısında vakit geçirmesi, dikkat sürelerinin kısalmasına ve sosyal kaygılarının artmasına yol açabilir. Ekranlardan gelen hızlı sahne değişimleri ve parlak, yoğun görseller, çocukların beyinlerinin sürekli uyarılmasına neden olur. Bu durum, onların sabır gerektiren, daha sakin aktivitelerde odaklanma becerilerini zayıflatabilir.

Ayrıca, aşırı ekran kullanımı çocuklarda sinirlilik, öfke kontrolü sorunları ve sosyal ortamlarda çekingenlik gibi davranış sorunlarına da sebep olabilir. Bu tür etkiler, zamanla akademik başarılarını ve arkadaşlık ilişkilerini olumsuz etkileyebilir. Bu yüzden, çocukların ekran sürelerini sınırlandırmak, sadece dikkatlerini korumalarına değil, duygusal ve sosyal gelişimlerine de destek olur.

Aileler İçin Pratik Öneriler

• Birlikte izleyin: Çocuğunuzla ekran karşısında geçirdiğiniz zamanı sadece pasif bir izleme olarak düşünmeyin. Onun gördükleri hakkında sohbet edin, sorular sorun, izledikleri karakterler ya da olaylar üzerine konuşarak iletişimi güçlendirin. Bu, hem dil gelişimini destekler hem de ekranı daha faydalı hale getirir.
• Alternatif aktiviteler sunun: Ekran süresi kadar, ekran dışındaki aktiviteler de çok önemli. Oyun oynamak, resim yapmak, spor yapmak ya da birlikte kitap okumak gibi seçenekler, çocuğunuzun hayal gücünü geliştirirken enerjisini de sağlıklı şekilde atmasına yardımcı olur. Böylece ekran kullanımı daha dengeli bir hale gelir.
• Model olun: Çocuklar en iyi örnek aldıkları kişilerin davranışlarını taklit eder. Siz ekran kullanımınızı sınırlar ve kendiniz de ekran saatlerinizi azaltırsanız, çocuklarınız da bunu doğal karşılayacak ve daha kolay uyum sağlayacaktır.
• Teknoloji saatleri belirleyin: Günün belli saatlerini “ekransız zaman” olarak belirlemek, hem çocuğunuzun hem de sizin teknoloji kullanımınızı kontrol altına almanıza yardımcı

olur. Akşam yemekleri, oyun saatleri veya uyku öncesi bu zamanlar için güzel seçenekler olabilir.

Ekranlar hayatımızın vazgeçilmez bir parçası haline geldi. Ancak çocuklarımızın sağlıklı gelişimi için sadece ekran süresini değil, aynı zamanda izledikleri içeriklerin kalitesini de göz önünde bulundurmak gerekiyor. Özellikle erken çocukluk döneminde, yüz yüze iletişim, oyun ve açık havada geçirilen zaman, çocukların öğrenmesi ve gelişimi için ekran karşısında geçirilen süreden çok daha değerli.

Teknolojiyi hayatımızdan tamamen çıkarmak mümkün değil ve buna gerek de yok. Önemli olan, çocuklarımızın ekranla olan ilişkisini bilinçli ve dengeli şekilde yönetmek. Doğru içerik seçimi, süre sınırlaması ve rehberlik ile teknolojiyi onların gelişimini destekleyen bir araç haline getirebiliriz.

Ebeveynlik yolculuğunuzda çocuk gelişimi ve teknoloji kullanımı hakkında daha fazla bilgi almak isterseniz, sitemizdeki diğer makaleleri inceleyebilir veya uzmanlarımızla iletişime geçebilirsiniz. Unutmayın, doğru bilgiler ve bilinçli yaklaşımlar, çocuklarınızın sağlıklı ve mutlu bireyler olarak yetişmesine büyük katkı sağlar.

Psikolog Feyza Yaren Şahiner 

Çocuk, ergen, yetişkin psikoterapi

Doç. Dr. Çağatay Uğur Muayenehanesi – Ankara

Attentioner Dikkat Eğitiminin İçeriği ve Yöntemleri

1. Bireyselleştirilmiş Değerlendirme: İlk olarak, bireyin dikkat ve odaklanma güçlüğü yaşadığı alanlar belirlenir. Bu değerlendirme süreci, bireyin dikkat süresini ölçmek, dikkat dağılma paternlerini anlamak ve hangi tür görevlerde zorlandığını tespit etmek için yapılır.
2. Eğitim Programı Tasarımı: Değerlendirme sonuçlarına dayanarak, bireyin ihtiyaçlarına özel bir eğitim programı oluşturulur. Bu program genellikle bireyin yaşına, öğrenme tarzına ve dikkat profiline göre adapte edilir.
3. Dikkat Becerilerini Geliştirme: Program, dikkat süresini artırmak, dikkat dağılmasını azaltmak ve odaklanma becerilerini güçlendirmek için çeşitli egzersizler ve aktiviteler içerir. Örneğin, dikkat odaklama oyunları, konsantrasyon egzersizleri, zihinsel görevler ve problem çözme aktiviteleri gibi yöntemler kullanılabilir.
4. Yönlendirilmiş Egzersizler: Bireyin dikkatini belirli görevlere odaklaması teşvik edilir. Bu egzersizler, dikkat süresini artırmak ve dikkat dağılmasını kontrol altına almak için tasarlanmıştır.
5. Strateji Öğretimi: Bireye, dikkatini yönetme ve odaklanma güçlüğü yaşadığı durumlarla başa çıkma stratejileri öğretilir. Bu stratejiler arasında zaman yönetimi, görevleri parçalama, dikkatini dağıtan uyaranlardan kaçınma veya onlarla başa çıkma teknikleri bulunabilir.
6. Günlük Yaşam Entegrasyonu: Eğitim programı, bireyin günlük yaşamında dikkat becerilerini kullanmasını teşvik eder. Bu, okul, iş veya sosyal etkileşimler gibi çeşitli bağlamlarda dikkat becerilerinin güçlendirilmesini içerir.

Attentioner Dikkat Eğitiminin Faydaları

• Dikkat ve Odaklanma Becerilerinin Güçlenmesi: Program, bireyin dikkat süresini artırarak ve dikkat dağılmasını azaltarak odaklanma becerilerini geliştirir.  
• Özgüvenin Artması: Dikkat becerilerinin iyileştirilmesiyle birlikte bireyde özgüven artabilir, çünkü başarı hissi ve daha etkili bir şekilde görevleri tamamlama yeteneği kazanabilirler.  
• Akademik ve Sosyal Performansta İyileşme: Dikkat eksikliği ve odaklanma güçlüğü yaşayan bireyler, bu eğitim sonucunda akademik çalışmalarında ve sosyal etkileşimlerinde daha başarılı olabilirler.

Attentioner Dikkat Eğitimi, bireyin yaşam kalitesini artırmak ve günlük işlevselliğini iyileştirmek için tasarlanmış kapsamlı bir yaklaşımdır. Uygulama süreci genellikle uzman rehberliğinde yapılır ve bireysel ihtiyaçlara göre adapte edilir.

Doç Dr Çağatay Uğur Muayenehanesi / ANKARA