Sosyal İletişim Bozukluğu Nedir ve Belirtileri Nelerdir?

Sosyal İletişim Bozukluğu Nedir ve  Belirtileri Nelerdir? 

Sosyal İletişim Bozukluğu (SİB), kişinin sözel ve sözel olmayan iletişim becerilerini sosyal bağlama uygun biçimde kullanmasında güçlük yaşamasıyla karakterize bir iletişim bozukluğudur. Bu güçlükler günlük konuşmaları, arkadaş ilişkilerini, okul yaşamını ve sosyal katılımı etkileyebilir.

Sosyal İletişim Nedir?

İletişim yalnızca kelimeleri ve cümleleri doğru kullanmaktan ibaret değildir.

Etkili sosyal iletişim için kişinin;

• Konuşmayı başlatabilmesi,
• Karşılıklı sohbeti sürdürebilmesi,
• Konuşma sırasını takip edebilmesi,
• Karşısındaki kişinin söylediklerine uygun yanıt verebilmesi,
• Konuşmanın konusunu takip edebilmesi,
• Gerektiğinde konu değiştirebilmesi,
• Jest, mimik ve beden dili gibi sözel olmayan ipuçlarını kullanabilmesi,
• Karşısındaki kişinin iletişimsel niyetini anlayabilmesi,
• Farklı ortamlara ve kişilere göre iletişim biçimini değiştirebilmesi gerekir.

Bu nedenle bazı çocuklarda konuşma becerileri yaşına uygun görünmesine rağmen sosyal iletişim alanında belirgin güçlükler görülebilir.

Sosyal İletişim Bozukluğu Belirtileri Nelerdir?

Sosyal iletişim bozukluğu belirtileri çocuktan çocuğa değişebilir. En sık karşılaşılan güçlüklerden bazıları şunlardır:

Sohbet başlatma ve sürdürmede zorlanma

Çocuk konuşmayı başlatmakta, karşılıklı sohbeti devam ettirmekte veya karşısındaki kişinin söylediklerine uygun yanıt vermekte zorlanabilir.

Örneğin kendisine bir soru sorulduğunda yalnızca kısa yanıtlar verebilir ya da karşısındaki kişinin söylediklerine yanıt vermeden kendi ilgilendiği konuya geri dönebilir.

Konuşma sırasını takip edememe

Söz kesme, karşısındaki kişi konuşurken araya girme, uzun süre konuşma veya konuşma sırasının kendisine geldiğini fark etmekte zorlanma görülebilir.

Konu bütünlüğünü korumakta güçlük

Çocuk konuşulan konudan bağımsız konulara geçebilir veya sohbetin akışını takip etmekte zorlanabilir.

Sosyal ipuçlarını anlamada güçlük

Ses tonu, yüz ifadesi, jestler ve beden dili iletişimde önemli bilgiler taşır.

Örneğin karşısındaki kişinin sıkıldığını, şaşırdığını, rahatsız olduğunu veya konuşmayı sonlandırmak istediğini anlamakta zorlanabilir.

Mecaz, ima ve dolaylı anlatımları anlamada zorlanma

“Biraz sessiz olabilir misin?”, “Bugün sınıf yıkılıyor.” veya “Ağzından bal damlıyor.” gibi ifadeler her zaman kelimesi kelimesine anlaşılmaz.

Sosyal iletişim güçlüğü yaşayan bazı çocuklar bu ifadelerin bağlama göre taşıdığı anlamı anlamakta zorlanabilir.

Farklı sosyal ortamlara uyum sağlamakta güçlük

Çocuk evde, okulda, arkadaşlarıyla veya yetişkinlerle konuşurken aynı iletişim biçimini kullanabilir ve bulunduğu ortama göre iletişim davranışını değiştirmekte zorlanabilir.

Sosyal İletişim Bozukluğu Hangi Yaşta Fark Edilir?

Sosyal iletişim becerileri çocukluk döneminde gelişmeye devam eder. Bu nedenle tek bir davranış üzerinden çocuğa sosyal iletişim bozukluğu tanısı koymak doğru değildir.

Güçlükler özellikle akran ilişkilerinin ve sosyal beklentilerin arttığı okul döneminde daha görünür hale gelebilir.

Örneğin okul öncesi dönemde çok belirgin olmayan bazı sosyal iletişim güçlükleri, çocuğun arkadaşlık kurmasının, grup çalışmalarına katılmasının ve sınıf içi iletişiminin önem kazandığı okul döneminde daha fazla dikkat çekebilir.

Bu nedenle değerlendirme yapılırken çocuğun yaşı, gelişimsel özellikleri, iletişim becerileri ve günlük yaşamındaki işlevselliği birlikte ele alınmalıdır.

Sosyal İletişim Bozukluğu ile Konuşma Bozukluğu Aynı Şey Midir?

Hayır.

Konuşma bozuklukları; seslerin üretimi, konuşma akıcılığı veya konuşmanın motor özellikleri gibi alanlarda görülen güçlükleri içerebilir.

Sosyal iletişim güçlüğünde ise çocuk kelimeleri ve cümleleri doğru üretebilse bile bunları sosyal bağlama uygun şekilde kullanmakta zorlanabilir.

Örneğin bir çocuk:

“Bugün okula gittim.”

cümlesini doğru şekilde söyleyebilir. Ancak karşısındaki kişi “Ben de bugün okula gittim.” dediğinde sohbeti sürdüremiyor, karşısındaki kişinin söylediklerine uygun yanıt veremiyor veya konuşmayı sürekli kendi ilgilendiği konuya yönlendiriyorsa sosyal iletişim becerilerinin değerlendirilmesi gerekebilir.

Dolayısıyla bir Dil ve Konuşma Terapisti çocuğun yalnızca ne söylediğini değil, iletişimi nasıl kullandığını da değerlendirir.

Dil ve Konuşma Terapisti Sosyal İletişim Bozukluğunda Ne Yapar?

Dil ve Konuşma Terapistleri, iletişimin sosyal kullanımına ilişkin becerilerin değerlendirilmesi ve desteklenmesinde önemli bir role sahiptir.

Değerlendirme sırasında çocuğun;

• Alıcı dil becerileri,
• İfade edici dil becerileri,
• Sözcük dağarcığı,
• Cümle kurma becerileri,
• Anlatı ve öyküleme becerileri,
• Sohbet becerileri,
• Konuşmayı başlatma ve sürdürme becerileri,
• Soru sorma ve sorulara yanıt verme,
• Sıra alma,
• Konu sürdürme,
• Sosyal ipuçlarını değerlendirme,
• Çıkarım yapma,
• Dolaylı anlatımları ve mecazları anlama,
• Sözel olmayan iletişim becerileri

bütüncül olarak ele alınabilir.

Sosyal İletişim Terapisinde Neler Çalışılır?

Terapi programı çocuğun ihtiyaçlarına göre bireyselleştirilir.

Çocuğun yaşadığı güçlüğe bağlı olarak;

Sohbet becerileri:
Konuşma başlatma, soru sorma, uygun yanıt verme ve sohbeti sürdürme.

Sıra alma:
Konuşma sırasında sırasını bekleme ve iletişim partnerinin sırasını fark etme.

Konu sürdürme:
Konuşmanın konusunu takip etme ve konuyla ilişkili katkılar sunma.

Sosyal çıkarım:
Bir sosyal durumda açıkça söylenmeyen bilgileri bağlamdan çıkarabilme.

Bakış açısı alma:
Karşısındaki kişinin ne düşündüğünü, hissettiğini veya neden belirli bir davranışı gerçekleştirdiğini değerlendirme.

Mecaz ve dolaylı anlatım:
Deyim, ima, şaka ve bağlama bağlı ifadelerin anlamını kavrama.

Sosyal problem çözme:
Günlük yaşamda karşılaşılabilecek sosyal problemlere uygun çözüm yolları geliştirme.

gibi alanlar üzerinde çalışılabilir.

Terapi Sürecinde Ailelerin Rolü Neden Önemlidir?

Sosyal iletişim becerileri yalnızca terapi odasında kullanılmak için öğrenilmez. Çocuğun bu becerileri evde, okulda ve akran ilişkilerinde kullanabilmesi hedeflenir.

Bu nedenle ailelerin terapi sürecine dahil edilmesi önemlidir.

Günlük yaşam içerisinde yemek sırasında sohbet etmek, çocuğa açık uçlu sorular yöneltmek, birlikte hikâye okuyup karakterlerin ne düşündüğünü konuşmak veya yaşanan sosyal durumlar hakkında “Sence burada ne oldu?” gibi sorular sormak iletişim becerilerini destekleyebilir.

Ancak her çocuk için kullanılacak yöntem aynı değildir. Aile önerilerinin çocuğun gelişimsel düzeyine ve terapide belirlenen hedeflere göre şekillendirilmesi gerekir.

Sosyal İletişim Bozukluğu Otizmle Aynı Mıdır?

Hayır. Sosyal iletişim güçlüğü tek başına otizm anlamına gelmez.

Sosyal iletişim alanındaki güçlükler farklı gelişimsel ve klinik durumlarda görülebileceği gibi bazı çocuklarda herhangi başka bir tanı olmaksızın da belirgin olabilir.

Bu nedenle çocuğun yalnızca bir veya iki davranışına bakarak tanı koymak mümkün değildir.

Özellikle sosyal iletişim güçlüğüne tekrarlayıcı davranışlar, sınırlı ilgi alanları veya başka gelişimsel farklılıklar eşlik ediyorsa çocuğun ilgili uzmanlık alanları tarafından kapsamlı şekilde değerlendirilmesi önemlidir.

Ne Zaman Uzmandan Destek Alınmalı?

Çocuğunuz;

• Yaşıtlarıyla iletişim kurmakta belirgin biçimde zorlanıyorsa,
• Sohbeti başlatmak veya sürdürmekte güçlük yaşıyorsa,
• Konuşmaları sık sık tek taraflı hale geliyorsa,
• Sosyal ipuçlarını anlamakta zorlanıyorsa,
• Mecaz, ima veya şakaları anlamakta güçlük çekiyorsa,
• Arkadaşlık ilişkilerinde sürekli iletişim kaynaklı sorunlar yaşıyorsa,
• Okulda iletişim ve sosyal uyum konusunda zorlanıyorsa,

bir Dil ve Konuşma Terapisti tarafından değerlendirilmesi yararlı olabilir.

Gerekli durumlarda değerlendirme sürecine çocuk ve ergen psikiyatrisi, psikoloji, çocuk gelişimi ve diğer ilgili uzmanlık alanları da dahil edilebilir.

Sonuç

Sosyal iletişim, yalnızca konuşabilmekten çok daha fazlasıdır.

İletişimi başlatmak, karşılıklı sürdürmek, karşıdaki kişinin mesajlarını anlamak, sosyal ipuçlarını fark etmek ve iletişim biçimini ortama göre değiştirebilmek etkili iletişimin temel parçalarıdır.

Çocuğunuzun konuşması yaşına uygun görünse bile sosyal iletişim alanında zorlandığını düşünüyorsanız bu güçlükleri göz ardı etmemek önemlidir.

Erken ve doğru değerlendirme, çocuğun ihtiyaç duyduğu becerilerin belirlenmesine ve uygun terapi hedeflerinin oluşturulmasına yardımcı olabilir.

Dil ve Konuşma Terapisti, çocuğun iletişim becerilerini yalnızca “konuşma” açısından değil, iletişimin günlük yaşamda ne kadar işlevsel olduğu açısından da değerlendirir.

Dil ve Konuşma Terapisti Kübra Buse BACANLI

Doç. Dr. Çağatay UĞUR Muayenehanesi 

ÇANKAYA/ ANKARA